به گزارش خبرنگار تابناک از استان تهران، در حالیکه پروژه متروی اسلامشهر بهعنوان یکی از قدیمیترین مطالبات حملونقلی جنوبغرب تهران در حال پیشرفت است، هشدارهای جدی درباره تشدید فرونشست زمین، ابعاد تازهای به این پروژه داده است. برخی کارشناسان معتقدند اگرچه ریشههای بحران قدیمی است، اما حفاری مترو میتواند آن را وارد مرحلهای خطرناکتر کرده باشد.
به گفته کارشناسان، یکی از دلایل عمده فرونشست در اسلامشهر، حفاریهای مترو به دور از نگاه کارشناسی بوده است؛ موضوعی که اگر بهزودی در این راستا اقدامی پیشگیرانه انجام نگیرد، میتواند فاجعهای انسانی و زیستمحیطی را برای شهر رقم بزند و حلاوت و شیرینی بهرهبرداری از مترو اسلامشهر را به کام مسئولان و مردم تلخ کند.
در این میان پرسشهای مهمی مطرح است؛ آیا فاجعه فرونشست قابل پیشگیری است یا خیر؟
فرونشستها در اسلامشهر تا چه اندازه به پروژه مترو ارتباط دارند؟
همین پرسشها ما را بر آن داشت تا بدون پیشقضاوت و با نگاهی کارشناسی، برای بررسی ابعاد و راهکارهای این معضل با متخصصان و پژوهشگران این عرصه گفتوگو کنیم.
«مهندس رستگار (احمدف)» تاریخ شناس، جواهرشناس و پژوهشگر بومی با نزدیک به سه دهه فعالیت در عرصه در اکتشافات کانیها و زمین شناسی با بهره برداری از امکانات و دستگاههای تخصصی تولید ایران با ۱۶ سال سابقه بررسی فرونشست در اسلامشهر و نخستین فردی که به صراحت نسبت به وضعیت موجود هشدار داده بود، اظهار کرد: حفاری مترو یکی از چندین دلایلی است که فرونشستها رو در اسلامشهر رقم زده، اما میتوان آن را یکی از مهمترین دلایل تغییر زمان و به جلو انداختن این فرونشستها در اسلامشهر برشمرد.
وی افزود: بهطور کلی معضل فرونشست حاصل تراکم جمعیت، شهرسازی، ساختوسازهای غیر اصولی و بلندمرتبهسازی و از طرفی حفاریهای غیر اصولی در اعماق زمین و در نتیجه تحریک لایههای عمیق است؛ عواملی که موجب فرونشستهای پیدرپی در سطح اسلامشهر شده و این مشکل را تشدید کرده است.
وی در ادامه تصریح کرد: اسلامشهر بیش از ۶۰ قنات خشک و زنده دارد و برداشتهای بیرویه و بعضاً بدون مجوز در باغ، باغچه و …، ساختار آبهای زیرزمینی را بهشدت تخریب کرده است. در گذشتهای نه چندان دور در عمق ۱۲ متر به آبهای سطحی میرسیدیم و در بعضی از مناطق با چاههایی به عمق ۳۰ متر قابل بهره برداری با دپی چهار اینچ بودند، اما با تغییر وضعیت بارشی و صد البته برداشتهای غیر اصولی و بیرویه این عمق به ۱۳۰ متر افزایش یافته است؛ موضوعی که باعث شکستن لایه زیرین زمین و فرونشستهای پیدرپی در اسلامشهر شده و اگر تدبیری در این خصوص صورت نگیرد، بهزودی این فرونشستها به فروچاله تبدیل خواهد شد و خسارات جانی و مالی بسیاری را برای شهر در بافت مسکونی رقم خواهد زد، اما این هشدارها در سطح شهرستان مخصوصاً زمینهای پیرامونی شهرستان و مخصوصاً در اطراف مسیر قنوات و مسیلها به جرأت میتواند گفت شکست و ترکهای زمین به راحتی. قابل رویت است.
هشدارهایی که شنیده نشد
رستگار پیشتر نیز درباره بخشهایی از اسلامشهر که دارای لایههای رسی متراکم و نفوذناپذیر هستند هشدار داده بود؛ لایههایی که اجازه نفوذ طبیعی آب را نمیدهند و در صورت تجمع آب روی آنها، بصورت بافت نرم و به شکل باتلاقی به ناپایداری زمین روی خود را تشدید میکند و این وضعیت کافیست از یکی دو سانت در سال به پنج سانت در دوره سه ماهه برسد و در این زمان اندک زمین نمیتواند جای آن را پر کند و باعث شکافت و شکستن زمین در خود میشود که هر لایه، لایه بالایی خود را تحت تأثیر قرار میدهد و در نتیجه این ترکها در سطح زمین هم دیده میشوند.
اکنون با گذشت یک سال، همین موضوع به یکی از دلایل فرونشست زیرگذر کاشانی تبدیل شده است. فلاح تصریح کرد: پیش از اجرای زیرگذر، آبهای شمال اسلامشهر از خیابان ۲۰ متری امام خمینی (ره) تا محدوده شهید مطهری هدایت و در اراضی جنوبی جاده ساوه جذب زمین میشد. اما با اجرای زیرگذر، این مسیر طبیعی قطع شده و حجم زیادی از آبهای سطحی و حتی فاضلابهای غیرمجاز وارد کانالهای جمعآوری شده است؛ موضوعی که به مرور باعث شستگی خاک و ایجاد فضاهای خالی زیرزمینی شده است.
وی میگوید در زمان حفاری، یک قنات قدیمی در مسیر شناسایی شد و بخشی از آبها به آن هدایت گردید، اما عبور مستمر آب، ذرات خاک را جابهجا کرده و حفرههایی در زیر سطح زمین ایجاد کرده است.
به گفته این کارشناس، تونل مترو در عمقی حدود ۱۴ تا ۱۵ متر پایینتر از کف زیرگذر عبور کرده و دستگاه حفاری (TBM) از محدودهای گذشته که دارای قنوات متروکه بوده است؛ ترکیب عبور تونل، جابهجایی خاک و شستگی ناشی از آب، در برخی نقاط منجر به نشست زمین شده است.
رستگار خاطرنشان کرد: با وجود اینکه حفاری با دستگاه TBM یکی از امنترین روشهای حفاری است، اما حرکت این دستگاه به دلیل قطر زیاد، ضربات پیدرپی و تغییرات نوع خاک و سنگها، لرزشهای کوچکی ایجاد میکند. از آنجا که در پیرامون تونل، قناتهای متروکه با دیوارههای کرمو و شکننده وجود داشته، کوچکترین جابهجایی موجب شده جریان آبهای سطحی این دیوارههای فرسوده را بشوید، آنها را از داخل بشکند و باعث فروریختن سازه قنات شود؛ رخدادی که در نهایت به فروریزش در سطح خیابان منجر میشود.
وی افزود: این فروریزشها مثل سوپاپ عمل کرده و فشار را کم میکند، اما در نهایت بعداز مدتی میتواند یک فروچاله با عمق و قطر زیاد ایجاد کند که دیگر راه درمان آن چندتا کمپرسور خاک و سنگ و ملات سیمان نخواهد بود.
مهندس رستگار با اشاره به ضرورت اقدام فوری تأکید کرد: برای جلوگیری از فرونشست با توجه به آنچه گفته شد راهی نیست، اما اکنون باید برای جلوگیری از تبعات و خسارات این فاجعه زیستمحیطی در اسلامشهر اقدامی اصولی و جهادی انجام داد.
وی در ادامه به صراحت عنوان داشت چرا عدهای نان به نرخ روزخور میگویند این فروریزشها بخاطر قنات هست و هیچ ارتباطی به مترو ندارد چراکه تونل مترو چندین متر پایینتر ازمحل این فروریزش هاست؟!
در حالی که طبق شواهد و اسکن «تریدی خطی» دستگاههای ما، این فرونشستها دقیقاً در مسیر و بالای تونل مترو در چند نقطه رخ داده است. آیا در دیگر نقاط اسلامشهر قنات مخروبه نداریم؟
وی ادامه داد: فروریزش در یک نقطه میتواند دلایل مختلفی داشته باشد، اما در همه جای دنیا اگر فروریزشها در امتداد یک خط باشد، عامل بیرونی نقش اصلی را دارد. در این اتفاق نیز از سرباغ فیض تا اواسط زیرگذر، لکههای فروریزش چندین بار در عمقهای مشابه و در یک راستا حادث شده است. امیدوارم این پیشبینی نادرست باشد و اسلامشهر عزیز و مظلوم شاهد فاجعهای بزرگ نباشد.
لازم به ذکر است مهندس فلاح با پژوهشها، کارشناسیها و مطالعات ژئوتکنیکی که سالها در اسلامشهر انجام داده است، هشدارهای فرونشست زمین را در مناطقی که اکنون شاهد فرونشست آن هستیم بهصورت مکتوب به اعضای شورای اسلامی و مدیریت شهری ارائه داده بود که متأسفانه جدی گرفته نشد.
رستگارمعتقد است در تمام دنیا برای حفاری تونلهای سنگین، گمانهزنیهای گسترده انجام میشود و استحکام خاک، وضعیت آبهای زیرزمینی و احتمال فرونشست بهطور دقیق بررسی و بر اساس آن مسیر حفاری تعیین میگردد؛ موضوعی که به باور او در اسلامشهر با کاستیهایی همراه بوده است.
راهکارهای پیشنهادی برای کاهش خطر
وی در پاسخ به این پرسش که چگونه میتوان از خطرات ناشی از حفاری مترو اسلامشهر در جهت تشدید فرونشست پیشگیری کرد، گفت: با تمام سطحینگریها و کمکاریهای صورت گرفته نسبت به فاجعه فرونشست از سوی مسئولان ذیربط در اسلامشهر، این امکان وجود دارد که با کمک علم و تجهیزات بهروز و با اسکن و شناسایی و بهبود نقاط حادثهخیز و سست زمین که احتمال فرونشست دارد، از یک فاجعه زیستمحیطی و انسانی در اسلامشهر جلوگیری کرد.
وی مدیریت برداشت آبهای سطحی را از اقدامات مهم پیشگیرانه دانست و افزود: با مدیریت و زهکشی آبهای سطحی و هدایت آنها به مخزن یا بهاصطلاح لجناستخر شهری، میتوان این آبها را برای فضای سبز و مصارف مشابه استفاده کرد و از برداشت غیر اصولی و غیرقانونی آب از قنوات و چاهها ـ که خود عامل مهمی در فروریزش دیوارههاست ـ جلوگیری نمود. مدیریت شهری با همکاری اداره منابع آب باید برداشتها را بهصورت کارشناسی و کنترلشده انجام دهد تا بیش از این موجب شکست زمین و تشدید فرونشست نشود.
مهندس رستگار همچنین به موضوع بلندمرتبهسازیهای غیرکارشناسی و گودبرداریهای غیر اصولی بر روی زمین سست اسلامشهر اشاره کرد و آن را معضلی بزرگ دانست و تأکید کرد که جلوگیری از این اقدامات غیرکارشناسی میتواند گامی رو به جلو باشد.
در ادامه «دکتر حمید حسینی» جواهرشناس و دکترای زمینشناسی از دانشگاه کوتنبرگ سوئد، با اشاره به اینکه بحث فرونشست یکی از موضوعات داغ و جنجالبرانگیز این روزها در تهران است، اظهار کرد: این موضوع در کل کشور بهصورت مجدانه مورد بررسی و پیگیری است، اما در دشت تهران که شامل مناطق اسلامشهر، چهاردانگه، شهرری و شهریار است، عمق فاجعه عمیقتر است.
وی افزود: فرونشست در دنیا سالانه یک میلیمتر، در اروپا و آمریکا در زمان بحران ۴ میلیمتر است، اما در جنوبغربی تهران طبق آمار رسمی سالهای ۸۶، ۹۲ و ۹۵ میزان فرونشست به ترتیب ۱۷، ۲۵ و ۳۶ سانتیمتر بوده است. اکنون نیز در سال ۱۴۰۳ در منطقه جنوبغربی تهران این مقدار به دلیل تراکم جمعیت تا ۵۰ سانت در بعضی از مناطق رسیده است.
حسینی یکی از دلایل این معضل را تراکم رو به افزایش جمعیت در لایهای رسوبی ضعیف عنوان کرد و گفت: تراکم جمعیت، توسعه شهری و وزن مرده ساختمانها به سطح تخت زمین فشار عمودی وارد میکند و از سوی دیگر با افزایش جمعیت، نیاز به آب در حوزه کشاورزی، صنعتی و عمومی و برداشت بیرویه از سفره آبهای زیرزمینی، قنوات و چاهها، دلیل مضاعفی برای سستی خاک خواهد بود.
وی توضیح داد: برداشت بیرویه از قنوات و چاهها باعث میشود بخش رسوبی که آب در ماسه حرکت میکند تهنشین شده، بافت ماسه از بین برود و بافت رسی بالا نشست کند؛ در این انحلالها فرونشست بهشدت صورت میگیرد و گاه باعث ایجاد چالههای عمیق فراتر از فرونشست میشود.
حسینی همچنین مشکل عمده تشدید فرونشست در اسلامشهر را حفاری تونل مترو دانست و گفت: زمانی که با حفاری تونل مترو لایههایی که در عمق زمین قرار دارد را به لرزه درمیآوریم، بخشهایی که در اعماق فرونشست کردهاند شروع به حرکت کرده و به سطح منتقل میشوند و باعث فرونشست میشوند.
وی در پاسخ به این پرسش که آیا این فاجعه قابل پیشگیری است یا خیر، اظهار داشت: موضوع فرونشست قابل پیشگیری نیست؛ چراکه تاکنون در تهران که خود یک دشت رسوبی است، بهصورت بیرویه از چاهها و قناتها استفاده شده است. در زیر منطقه تهران بیش از ۵۶۰ هزار رشته قنات و چاههای عمودی حفر شده که نه تنها باعث فرونشست، بلکه موجب ایجاد گسل نیز میشود.
حسینی در پایان یادآور شد: اینکه گفته میشود قناتها و حفرههای تهران باعث گذر زمینلرزه و کاهش تخریب میشود، کاملاً اشتباه است و به دشت رسوبی تهران ارتباطی ندارد.
گزارش: سحر عمروانی
انتهای پیام/
.:. منبع خبر (خبرگزاری تابناک)
_________________________________________________
.:. تبلیغات : طراحی سایت ؛ سامانه پیام کوتاه ؛ نقاشی ساختمان ؛ رسانه خبری خبر باغستان .:.
ثبت دیدگاه :